Strona główna Ogłoszenia Doktoranci BHP w polu EM
Techniki obliczeniowe Technika w. cz. Anteny Linki

"Cóż to za smutna epoka, w której łatwiej rozbić atom, niż zniweczyć przesąd."
Albert Einstein


BEZPIECZEŃSTWO W POLU ELEKTROMAGNETYCZNYM
o częstotliwości do 300 GHz

Wiedza naukowa na temat oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizmy żywe wciąż nie jest pełna, ale jest znaczna. Ostrożne wypowiedzi oraz naturalne rozbieżności stanowisk naukowców stanowią pożywkę dla rozbudzania różnych fobii. W lokalnych sporach społecznych, dotyczących np. instalowania stacji bazowych telefonii komórkowych, zawsze znajdzie się grupa osób wykazujących wzburzenie uniemożliwiające spokojne wyjaśnienie zagadnień bezpieczeństwa. Nawet w ustach ludzi z wykształceniem wyższym niejednokrotnie pojawiają się nieracjonalne argumenty. Jednocześnie ci sami ludzie, którzy gorąco protestują przeciwko instalowaniu nowych stacji bazowych, korzystają z telefonów komórkowych, które tuż przy głowie wytwarzają pole elektromagnetyczne o natężeniu wielokrotnie większym, niż oddalone stacje bazowe.
Zadziwiające, jak łatwo, jak bezkrytycznie daje się wiarę różnym "znawcom" oraz głoszonym przez nich poglądom, zawierającym nieprawdę (w tym pseudonaukowe, łacińsko brzmiące nazwy rzekomych nowotworów), jawnie deklarującym sprzeczność z przepisami opracowanymi przez poważne instytucje krajowe i międzynarodowe. Zamieszanie pogłębiają media, chętnie zamieszczające niesprawdzone publikacje obliczone na tanią sensację. Na przykład, wiadomości o szkodliwym oddziaływaniu pola elektromagnetycznego na zwierzęta laboratoryjne są z reguły pozbawione istotnej informacji, że organizm małego zwierzęcia (np. myszy) pochłania energię pola wielkiej częstotliwości znacznie silniej, niż organizm człowieka. Zatem na podstawie reakcji myszy nie można wprost wyciągać wniosków, że reakcja człowieka w polu o identycznym natężeniu będzie taka sama.

Szeroki dostęp do naukowo potwierdzonych wyników prac dotyczących nowotworów można znaleźć np. na stronie Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (International Agency for Research on Cancer).

Należy pamiętać, że przepisy są redagowane na podstawie wyników pracy wielu zespołów naukowców na całym świecie. Prowadzone są systematyczne badania, zarówno epidemiologiczne (np. wśród załóg radiowo-telewizyjnych ośrodków nadawczych, w grupach zawodowych monterów-elektryków), jak i laboratoryjne (na zwierzętach, na grupach ochotników). Potencjalne zagrożenie nie jest lekceważone: dopuszczalne poziomy promieniowania są określane z dużymi współczynnikami bezpieczeństwa.

Polskie przepisy określające dopuszczalne poziomy promieniowania niejonizującego są zawarte w trzech rozporządzeniach odpowiednich ministrów.
- Bezpieczeństwo ludności i środowiska:
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30.10.2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów, Dz. U. 2003 nr 192 poz. 1883.
- Bezpieczeństwo w miejscu pracy:
Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12.06.2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, Dz.U. 2018 poz. 1286.
Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11.01.2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne, Dz.U. 2018 poz. 331.
Dokumenty te można pobrać ze strony Kancelarii Sejmu RP.

Wyjaśnienie podstaw medycznych, opis oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizmy żywe oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP) są zwięźle zredagowane w dokumencie:
Guidelines for Limiting Exposure to Time-Varying Electric, Magnetic, and Electromagnetic Fields (up to 300 GHz), Health Physics, April 1998, Volume 74, Number 4.
Zalecenia ICNIRP zostały zaakceptowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i zawarte w dokumentach wymienionych poniżej.
- Bezpieczeństwo ludności:
Zalecenie Rady Europy z dnia 12 lipca 1999 r. dot. ograniczenia ekspozycji ludności w polach elektromagnetycznych od 0 Hz do 300 GHz (1999/519/WE), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L199 z dnia 30.07.1999.
Tytuł po angielsku:
Council Recommendation of 12 July 1999 on the limitation of exposure of the general public to electromagnetic fields (0 Hz to 300 GHz) (1999/519/EC), Official Journal of the European Communities L199 of 30.7.1999.
- Bezpieczeństwo w miejscu pracy:
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/35/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na zagrożenia spowodowane czynnikami fizycznymi (polami elektromagnetycznymi) (dwudziesta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) i uchylająca dyrektywę 2004/40/WE, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L179 z dnia 29.06.2013. (Tu: tekst dyrektywy po polsku).
Pełny tytuł po angielsku:
Directive 2013/35/EU of the European Parliament and of the Council of 26 June 2013 on the minimum health and safety requirements regarding the exposure of workers to the risks arising from physical agents (electromagnetic fields) (20th individual Directive within the meaning of Article 16(1) of Directive 89/391/EEC) and repealing Directive 2004/40/EC, Official Journal of the European Union L179 of 29.06.2013.

Polskie przepisy różnią się od zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia i wytycznych Unii. Ograniczenia dotyczące m.in. telefonii komórkowej w miejscach dostępnych dla ludności są bardziej restrykcyjne. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska (Dz.U. 2003 nr 192 poz. 1883), dopuszczalne poziomy w zakresie od 300 MHz do 300 GHz wynoszą:
- natężenie pola elektrycznego (wartość skuteczna): 7 V/m,
- powierzchniowa gęstość mocy (wartość średnia): 0,1 W/m2.
Zgodnie z zaleceniami Rady Europy (1999/519/WE):
- natężenie pola elektrycznego (wartość skuteczna): ~ 41 V/m (900 MHz), ~ 58 V/m (1800 MHz), 61 V/m (od 2 do 300 GHz),
- powierzchniowa gęstość mocy (wartość średnia): 4,5 W/m2 (900 MHz), 9,0 W/m2 (1800 MHz), 10 W/m2 (od 2 do 300 GHz).

Powyższe wartości mają zasadniczy wpływ na zasięg stref ochronnych. Na rysunku poniżej zamieszczono porównanie wyników obliczeń strefy ochronnej przykładowej stacji bazowej telefonii komórkowej (w przekroju pionowym) - na podst. materiałów udostępnionych na stronie Stowarzyszenia Inżynierów Telekomunikacji. Kolorem żółtym oznaczono strefę ochronną wyznaczoną według przepisów polskich, a kolorem czerwonym - według zaleceń Unii Europejskiej.


Cytat z ulotki informacyjnej Światowej Organizacji Zdrowia pt.
Pola elektromagnetyczne a zdrowie publiczne: telefony komórkowe.
(Fact sheet N°193, Reviewed October 2014)

"W ciągu ostatnich dwóch dekad przeprowadzono wiele badań dla ustalenia, czy telefony komórkowe stanowią potencjalne zagrożenie dla zdrowia. Do tej pory nie określono żadnych negatywnych skutków dla zdrowia, które byłyby spowodowane przez korzystanie z telefonu komórkowego."
"A large number of studies have been performed over the last two decades to assess whether mobile phones pose a potential health risk. To date, no adverse health effects have been established as being caused by mobile phone use."

Oczywiście, powyższe stwierdzenie nie oznacza zaprzestania badań ani lekceważenia potencjalnego zagrożenia.

Literatura dostępna w Internecie:
  1. Nauka o pracy - bezpieczeństwo, higiena, ergonomia. Strona internetowa Centralnego Instytutu Ochrony Pracy (CIOP).
  2. J. Karpowicz, K. Gryz: Przewodnik po źródłach pola i promieniowania elektromagnetycznego w środowisku pracy i życia człowieka.
  3. M. Szuba (red.), Linie i stacje elektroenergetyczne w środowisku człowieka. Informator. Opracowanie dostępne w Internecie.
  4. S. Różycki, Ochrona środowiska przed polami elektromagnetycznymi. Informator dla administracji samorządowej Opracowanie dostępne w Internecie.

  5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy - Dz. U. 2011 nr 33 poz. 166, ze strony Kancelarii Sejmu RP.
  6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 listopada 2007 r. w sprawie zakresu i sposobu prowadzenia okresowych badań poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku - Dz. U. 2007 nr 221 poz. 1645, ze strony Kancelarii Sejmu RP.

  7. Publikacje Międzynarodowej Komisji ds. Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym:
    - ICNIRP Publications.
  8. Monografie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z serii Environmental Health Criteria (EHC):
    - EHC 238 (2007): Extremely Low Frequency Fields;
    - EHC 232 (2006): Static Fields;
    - EHC 137 (1993): Electromagnetic Fields (300 Hz to 300 GHz);
    - EHC 69 (1987): Magnetic Fields.
  9. Health topics: Electromagnetic fields - zakładka na stronie Światowej Organizacji Zdrowia.
  10. Serwis internetowy Medical Physics Web.